Şehirlerarası Otobüs Şoförü Psikoteknik Alır mı? Sürüş Süreleri, Yedek Şoför ve Muavin

Psikolog Ceylan DEMİR tarafından incelendi İl Sağlık Müdürlüğü tarafından onaylı ve ruhsatlı merkez

Güncelleme notu 24 Eylül 2026 tarihinde Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 6, 34, 36, 40, 41 ve 44. maddeleri, Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 76, 79, 98 ve 99. maddeleri, 2918 sayılı Kanunun 7574 sayılı Kanunla değişen 31 ve 49. maddeleri ile mesleki yeterlilik yönetmeliğinin güncel metnine göre ilk kez yayımlandı.

Şehirlerarası otobüs şoförü psikoteknik raporu alır, bu bir yasal zorunluluk. İstanbul’dan Ankara’ya, Trabzon’a ya da yurt dışına tarifeli sefer yapan firmalar Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 6. maddesindeki D1 ya da B1 yetki belgesiyle çalışır. Bu belgeye kayıtlı otobüsü kullanan şoförden 34/1-e bendi gereği her beş yılda bir psikoteknik raporu istenir. Sektörde kaptan diye anılan bu şoförün dosyasında raporun yanında D sınıfı ehliyet, SRC belgesi ve takograf kartı bulunur.

Ehliyet sırasını ve SRC kursunu otobüs şoförü nasıl olunur yazısında anlattık. Bu sayfa uzun yolun kendine özgü kurallarına odaklanıyor. Sürüş ve dinlenme süreleri, yedek şoför, muavinin görevi, U-ETDS yolcu listesi ve otogarda belgeleri kimin kontrol ettiği bu kuralların başında geliyor.

Şehirlerarası firma hangi yetki belgesiyle çalışır

Yönetmelik otobüsle yolcu taşımacılığını B ve D türü belgelere ayırıyor. Otobüs burada şoför dahil 9 kişiden fazla yolcu taşıyabilen taşıt demek, yani minibüs de bu tanıma giriyor. Hangi belgenin gerektiğini seferin tarifeli olup olmadığı ve yurt dışına çıkılıp çıkılmadığı belirliyor.

Belge türü ne olursa olsun psikoteknik şartı değişmiyor. Tarifesiz tur ve transfer işlerini VIP transfer şoförü psikoteknik yazısında, bütün belge türlerini yetki belgesi türlerine göre psikoteknik sayfasında ele aldık.

Kaptandan istenen belgeler

Yaşın üst sınırı SRC tarafında. Mesleki yeterlilik yönetmeliğinin 47. maddesi 66 yaşından gün alan sürücünün SRC belgesini geçici olarak geçersiz sayıyor. Belge, sürücü sağlık raporu ve psikoteknik raporu Bakanlığa sunulunca yeniden geçerli oluyor, 69 yaşından gün alınca iptal ediliyor. Ayrıntılar 65 yaş üstü psikoteknik yazısında, iki belgenin farkı psikoteknik ve SRC farkı yazısında.

İstanbul’dan kalkan bir sefer için İBB şoför kartı da gerekir mi diye sık soruluyor. İBB’nin şoför esasları kendi ifadesiyle İstanbul ili şehir içi ulaşımını kapsıyor. Şehirlerarası seferde şoförün belgelerini Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının Karayolu Taşıma Yönetmeliği belirliyor.

Sürüş ve dinlenme süreleri

Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 98. maddesi, ticari amaçla yolcu taşıyan ve şoför dahil 9 kişiden fazla kapasitesi olan taşıtın şoförü için şu sınırları koyuyor.

• 24 saatlik herhangi bir süre içinde toplam 9 saatten, aralıksız 4,5 saatten fazla araç sürülmez.
• 4,5 saatlik sürüşün sonunda en az 45 dakika mola verilir. Mola, sürüş süresi içine yayılan en az 15’er dakikalık parçalar hâlinde de kullanılabilir.
• Her 24 saatte 11 saat kesintisiz dinlenilir. Bölünürse biri en az 8 saat olur ve toplam 12 saate çıkar. Haftada en fazla 3 kez 9 saate indirilebilir.
• En fazla 6 günlük sürüşten sonra en az 24 saatlik hafta tatili kullanılır, birleşik iki haftada sürüş 90 saati geçmez.
• Araç en az iki şoförle kullanılıyorsa her 30 saatlik sürede her şoför en az 8 saat kesintisiz dinlenir.

Takograf kayıtları kayıt tarihinden itibaren 1 ay araçta, 5 yıl işyerinde saklanır. 7574 sayılı Kanunla değişen 2918 sayılı Kanunun 49. maddesi aşımları kademeli cezaya bağladı. Örneğin 2026’da günlük toplam sürüş süresini üç saat ve üzerinde aşan sürücüye 10.000 TL idari para cezası öngörülüyor. Sürücü aynı zamanda işletense ceza iki kat uygulanıyor, sorumluluğunu yerine getirmeyen işletene de tescil plakası üzerinden iki kat ceza yazılıyor. Kartın kendisini takograf kartı ve psikoteknik yazısında anlattık.

İkinci şoför, yedek şoför ve muavin

İstanbul’dan Erzurum’a ya da Van’a giden bir sefer 9 saatlik sınırı tek şoförle karşılayamaz. Mevzuat bunun için kilometreye bağlı bir eşik koymuyor, sorumluluğu firmaya veriyor. Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 98. maddesi şehirlerarası yolcu taşıyan işleteni, sürüş ve dinlenme sürelerini dikkate alarak güzergâhtaki il, ilçe ya da durak yerlerinde yedek şoför hazır tutmakla yükümlü tutuyor. Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 40. maddesinin 33. fıkrası da firmadan taşıtı nitelikli şoför ve yardımcı personelle sefere göndermesini, şoförlerin SRC belgesinin yanlarında olup olmadığını kontrol etmesini ve güzergâh mesafesine göre yeteri kadar şoför bulundurmasını istiyor.

2918 sayılı Kanunun 49. maddesi birden fazla sürücü görevlendirilmesi gereken hâllere uymayan işletene 2026’da 10.000 TL idari para cezası öngörüyor. İkinci şoför de birinci şoförle aynı belgeleri taşır, psikoteknik raporu onun için de 34/1-e gereğidir.

Muavin ya da host yolcuya hizmet eden yardımcı personeldir. Yönetmeliğin 41. maddesine göre yolculuk sırasında ses ve görüntü cihazlarını şoför değil yardımcı personel yönetir, firma şoförün yolcu ya da personelle uzun süre sohbet etmesini önlemekle yükümlüdür. Muavin için SRC ya da psikoteknik şartı yok. Direksiyona geçecekse şoför sayılır ve şoförün bütün belgelerini taşıması gerekir.

U-ETDS’de yolcu ve personel listesi

B1 ve D1 belgeli firma, onaylı zaman tarifesindeki her sefer için otobüsün plakasını, araç takip bilgisini, şoför ve muavin dahil taşıtta görevli personeli ve yolcu bilgilerini seyahat başlayıncaya kadar Bakanlığın U-ETDS sistemine işler. Yolculuğu yapamayan ya da yolda inen yolcu 30 dakika içinde bildirilir. Yolcu bilgileri biletteki T.C. kimlik numarası, ad ve soyad ile koltuk numarasından gelir, numaralı koltuk dışında yolcu taşınamaz. Bildirimin ayrıntıları UETDS şoför bildirimi yazısında.

Otogarda belgeleri kim kontrol eder

Terminal işletmecisinin görevi araç ve firma düzeyinde kalıyor. Yönetmeliğin 44. maddesi otogarı işleten firmadan, yetki belgesiz taşımacılığa ve taşıt kartı olmayan taşıtların terminale girip çıkmasına izin vermemesini ister. Terminale giren ve çıkan otobüslerin plakası ve saati kaydedilir, bu kayıt 24 saat içinde U-ETDS’ye iletilir.

Şoförün kendisini kontrol etmek ise otobüs firmasının işi. 40. maddenin 28. fıkrası yetki belgesi sahibini 34. maddedeki nitelikleri taşıyan şoför çalıştırmakla yükümlü tutuyor. Psikoteknik raporu e-imzalı düzenlendiği için işe başvururken firmaya e-Devlet’teki e-İmzalı Psikoteknik Değerlendirme Raporları Sorgulama ekranından gösterebilirsiniz.

Adım adım şehirlerarası otobüs şoförü olmak

1. En az B sınıfı ehliyetle 24 yaşını doldurup D sınıfı ehliyet alın.
2. MEB’e bağlı ulaştırma hizmetleri kursunda SRC 2, yurt dışı seferi varsa SRC 1 alın. Türleri mesleki yeterlilik belgesi sayfasında.
3. İl Sağlık Müdürlüğü onaylı bir merkezde psikoteknik değerlendirmeye girin, 45 gün içinde psikiyatri muayenesini tamamlayın.
4. e-Devlet üzerinden ön başvuruyla TOBB’dan takograf sürücü kartınızı alın.
5. Firmanın sürüş planını, yedek şoför düzenini ve U-ETDS bildirim sürecini öğrenin.

Değerlendirme günü ve randevu

2022’den bu yana Kaynarca’da hizmet veren merkezimizde değerlendirme ALG psiko-teknik sürücü değerlendirme sisteminde, psikoloğumuz Ceylan DEMİR eşliğinde yapılır ve testler kamera kaydıyla yürütülür. Uygulamada şehirlerarası otobüs şoförüne uygulanan 12 test diğer ticari sürücülerle aynıdır, uzun yol için ayrı bir sınav yoktur. Psikoteknik testleri kişinin algı, refleks ve konsantrasyonuna, cihazın norm değerlerine göre 60 dakika ila 90 dakika arasında sürer.

Gece seferinden inip doğrudan teste gelmek sürekli dikkat ve tepki hızı ölçümlerini olumsuz etkileyebilir, bu yüzden dinlenmiş bir gün seçin. Merkezimizde rapor e-İmzalı düzenlenir ve psikiyatri muayenesinden sonra e-Devlet üzerinden sorgulanabilir. Rapor tarihinden itibaren 45 gün içinde psikiyatri uzmanına başvurulmazsa 6 ay boyunca yeniden teste girilemez.

Pendik Denge Psikoteknik Merkezi İl Sağlık Müdürlüğü tarafından onaylı ve ruhsatlıdır. E-5 yan yol üzerindeyiz, Marmaray Kaynarca istasyonu yaklaşık 800 metre uzaklıkta, Pazartesi - Cumartesi 09.00 - 18.00 arasında açığız. Randevu için randevu sayfasını kullanabilir ya da 0549 493 42 43 numarasını arayabilirsiniz, ücret bilgisi psikoteknik ücreti sayfasında. Diğer şoförlük türlerini hangi şoför psikoteknik alır rehberinde tek tabloda bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Son güncelleme 24 Eylül 2026 Editör iletişimi info@psikoteknikmerkezi.org